Συνεντεύξεις - Παρουσιάσεις
Μιχάλης Σταθόπουλος - Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης

“Θέμα συνείδησης, η ανεξαρτησία των δικαστικών λειτουργών”

1) Οι προτάσεις της συνταγματικής αναθεώρησης για τον χώρο της δικαιοσύνης δίχασαν τον νομικό κόσμο; Τελικά, είχε υπάρξει ο απαραίτητος διάλογος και επεξεργασία; Είστε υπέρ της ίδρυσης Συνταγματικού Δικαστηρίου;

Πράγματι υπάρχει διαφωνία ως προς το αν πρέπει να ιδρυθεί Συνταγματικό Δικαστήριο. Τα εκατέρωθεν επιχειρήματα έχουν νομίζω όλα ακουστεί. Κατά τη γνώμη μου ο σημερινός διάχυτος έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων (δηλαδή έλεγχος ασκούμενος από οποιονδήποτε δικαστή και όχι μόνο από ένα συγκεντρωτικό Συνταγματικό Δικαστήριο) έχει δημοκρατικότερο χαρακτήρα. Οι ανά τη χώρα πολλοί δικαστές δύσκολα ελέγχονται συλλήβδην από την πολιτική εξουσία. Από την άλλη πλευρά η ασφάλεια δικαίου εξασφαλίζεται περισσότερο με το Συνταγματικό Δικαστήριο. Η διαφορά πάντως είναι μικρότερη από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αφού και στον διάχυτο έλεγχο αποφαίνονται τελικά τα Ανώτατα Δικαστήρια, των οποίων τις αποφάσεις συνήθως ακολουθούν (χωρίς να δεσμεύονται πάντως) τα κατώτερα δικαστήρια.
Αν είναι να ιδρυθεί Συνταγματικό Δικαστήριο θα έπρεπε, πρώτον, να διατηρηθεί ο διάχυτος έλεγχος τουλάχιστον ως ότου αποφανθεί (αν αποφανθεί) το Συνταγματικό Δικαστήριο και, δεύτερον, να διασφαλισθεί ότι τα μέλη του Συνταγματικού Δικαστηρίου θα εκλέγονται με ευρεία συναίνεση των πολιτικών δυνάμεων του τόπου και των κοινωνικών φορέων για μια μόνο θητεία, ώστε να υπάρχει η απαραίτητη ανεξαρτησία τους από τις εκάστοτε κυβερνήσεις, οπότε η δημοκρατική νομιμοποίησή τους μπορεί να είναι αμεσότερη από αυτή των ισόβιων δικαστών. Τούτο υπό τις σημερινές πολιτικές συνθήκες το βλέπω δύσκολο, γι’ αυτό θα προτιμούσα, αντί για ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου, τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του υπάρχοντος ΑΕΔ.

2) Η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 16 προκάλεσε πολλές συζητήσεις και δίχασε, ιδίως την αντιπολίτευση. Έχει έρθει η ώρα, και με δεδομένες τις συνεχείς καταδίκες της Ελλάδας στο ΔΕΚ, για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, και αν ναι σε ποιο πλαίσιο;

Δημιουργείται συχνά σύγχυση, όταν δεν διακρίνουμε μεταξύ αφενός αναγνώρισης αλλοδαπού Α.Ε.Ι. του οποίου, έστω, μέρος των σπουδών διεξάγεται από ιδιωτικό φορέα στην Ελλάδα (π.χ. μέσω franchising) και αφετέρου ίδρυσης ελληνικού ιδιωτικού Α.Ε.Ι. Πρόκειται για δύο διαφορετικούς θεσμούς. Τον δεύτερο δεν μπορεί, αν εμείς δεν θέλουμε, να μας τον επιβάλει η Ε.Ε. Έστω και αν ήθελε, δεν έχει τη σχετική αρμοδιότητα. Αντίθετα, την αναγνώριση αλλοδαπού Πανεπιστημίου η ελληνική Πολιτεία δεν μπορεί να την εξαρτήσει από το αν το αλλοδαπό Πανεπιστήμιο έχει δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα, γιατί το ζήτημα αυτό εξαρτάται από τη χώρα του εν λόγω Πανεπιστημίου και όχι από την ελληνική Πολιτεία.
Αυτό το τελευταίο μπορεί να μας το επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση και όταν το αλλοδαπό ΑΕΙ διεξάγει μέρος των σπουδών στην Ελλάδα. Σημειωτέον ότι, αν ένα ξένο Πανεπιστήμιο διεξήγε το σύνολο των σπουδών στην Ελλάδα με ιδιωτικούς φορείς (και όχι απλώς ένα μέρος, π.χ. δύο έτη σε σύνολο τεσσάρων ετών σπουδών), θα υπήρχε εξόφθαλμη καταστρατήγηση της απαγόρευσης λειτουργίας ιδιωτικών Α.Ε.Ι στη χώρα, που ούτε από την Ε.Ε. (και ιδίως από το ΔΕΚ) θα μπορούσε να είναι ανεκτή.

3) Διατελέσατε υπουργός Δικαιοσύνης; Πως θα χαρακτηρίζατε την εμπειρία σας από την πολιτική; Ποιο θεωρείτε το σημαντικότερο επίτευγμα της θητείας σας;

Για διάφορους λόγους δεν είχα ποτέ την φιλοδοξία να γίνω πολιτικός. Το ενδιαφέρον μου για τα κοινά το εκδηλώνω με άλλους τρόπους. Την πρόταση όμως του Κώστα Σημίτη να αναλάβω, μετά τις εκλογές του 2000, το Υπουργείο Δικαιοσύνης τη δέχθηκα, γιατί είχα κάποιες συγκεκριμένες απόψεις και έκρινα ότι θα μπορούσε να επιδιωχθεί η εφαρμογή τους. Εννοώ κυρίως την αντιμετώπιση του πιο αρνητικού φαινομένου στον χώρο της δικαιοσύνης, δηλαδή της μεγάλης βραδύτητας απονομής της, που καταλήγει συχνά σε αρνησιδικία. Γι’ αυτό από τα μέτρα που πρόφθασα να πάρω όσο ήμουν στο Υπουργείο (νομοθετικά και άλλα), σημαντικότερο θεωρώ την τροποποίηση του ΚΠολΔ με τον ν. 2915/2001, που κατήργησε την προδικαστική απόφαση και περιόρισε στο μισό περίπου τη διάρκεια της διαδικασίας στα πολιτικά δικαστήρια. Φυσικά, ήταν πολλά ακόμη που έπρεπε και πρέπει να γίνουν για την επιτάχυνση των δικών και για τη βελτίωση με άλλους τρόπους της απονομής της δικαιοσύνης.


4) Δεχθήκατε ως υπουργός σφοδρή κριτική από την Εκκλησία για την υπόθεση των ταυτοτήτων. Το θέμα σήμερα έχει μάλλον ξεχαστεί ενώ υπήρξαν και τελεσίδικες αποφάσεις του ΣτΕ και του ΕΔΑΔ. Θεωρείτε πως δικαιωθήκατε στη συγκεκριμένη υπόθεση;

Το ΣτΕ και το ΕΔΑΔ δικαίωσαν τη θέση μας για διαγραφή του θρησκεύματος από τις ταυτότητες και άφησαν έκθετους εκείνους που ξεσήκωναν τον κόσμο με μεσαιωνικού τύπου λαοσυνάξεις, με λάβαρα και πολλά άλλα ηχηρά επικοινωνιακά μέσα. Οι λόγοι της διαγραφής είναι κατανοητοί για κάθε πολίτη που σκέφτεται νηφάλια: Πρώτον, γιατί έτσι αποτρέπεται το ενδεχόμενο οποιωνδήποτε δυσμενών (ή και ευμενών) διακρίσεων των πολιτών για λόγους θρησκευτικών πεποιθήσεων, οι οποίες πρέπει να παραμένουν ένα πολύ προσωπικό θέμα του κάθε ανθρώπου. Και δεύτερον, γιατί το δελτίο ταυτότητας δεν είναι μέσο άσκησης των ελευθεριών του πολίτη, αλλά έκφραση υποχρέωσής του προς το Κράτος · είναι ένα πιστοποιητικό που δεν χρειάζεται παρά μόνο τα απολύτως απαραίτητα στοιχεία για την εξατομίκευση του προσώπου, δηλαδή μόνο για τη διαπίστωση ότι πρόκειται γι’ αυτό το πρόσωπο και όχι για άλλο. Οι παραδόσεις, τα ήθη μας και η άσκηση των θρησκευτικών πεποιθήσεων των πολιτών δεν έχουν θιγεί καθόλου από τη διαγραφή.


5) Δεδομένης της αναταραχής που εξακολουθεί και υφίσταται στο χώρο της Δικαιοσύνης τα τελευταία χρόνια και των σημαντικών θεμάτων που παραμένουν ακόμη και σήμερα «ανοιχτά», ποιο θα εκτιμούσατε ως το πιο σοβαρό πρόβλημα του χώρου;

Το πρόβλημα των επίορκων δικαστών που ταλανίζει τα τελευταία χρόνια τη δικαιοσύνη μας είναι μεν σοβαρό, αλλά δεν νομίζω ότι επιδέχεται γενίκευση. Γιατί πιστεύω ότι η μεγάλη πλειοψηφία των δικαστών μας επιτελεί ευσυνείδητα το έργο της. Αυτό που πάνω από όλα χρειάζεται είναι να διατηρεί ο κάθε δικαστικός λειτουργός την ανεξαρτησία του και να αντιστέκεται σε πειρασμούς και επιρροές, είτε αυτές προέρχονται από εξωτερικές πηγές εξουσίας (εξουσίας πολιτικής, επικοινωνιακής, οικονομικής, επιρροή της λεγόμενης κοινής γνώμης κλπ.) είτε από το εσωτερικό του δικαστικού σώματος (δηλαδή από άλλους, έστω και ανώτερους, δικαστές). Και αυτό είναι τελικά περισσότερο θέμα συνείδησης του κάθε δικαστή και λιγότερο θέμα θεσμικής κατοχύρωσης.


6) Διαβλέπετε κίνδυνο περιορισμού των ατομικών ελευθεριών εξαιτίας του αιτήματος για περισσότερη ασφάλεια και περιορισμό της τρομοκρατίας;

Άσκηση των ελευθεριών μας αφενός και ασφάλεια αφετέρου είναι πολύτιμα αγαθά του ατόμου και της κοινωνίας, αγαθά όμως που χρειάζονται εναρμόνιση μεταξύ τους. Τις ελευθερίες δεν μπορούμε να τις ασκούμε απεριόριστα σε μια δημοκρατική κοινωνία, γιατί χρειάζεται σεβασμός και για τα δικαιώματα του άλλου, π.χ. για ασφαλή διαβίωση. Και τα μέτρα ασφάλειας δεν μπορεί να ξεπερνούν ένα όριο, πέρα από το οποίο αρχίζει η καταπίεση του πολίτη. Ως την 11.9.2001 τα μέτρα κατά του οργανωμένου εγκλήματος, συμπεριλαμβανομένης και της τρομοκρατίας, ήταν εύλογα, τουλάχιστον στη χώρα μας, και τηρούσαν ένα μέτρο στην αναγκαία εναρμόνιση ελευθερίας και ασφάλειας. Μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους άρχισε να γέρνει διεθνώς η πλάστιγγα υπέρ της ασφάλειας και σε βάρος της ελευθερίας, μια πορεία που πρέπει να ανακοπεί. Από την άλλη μεριά, υπάρχει στη χώρα μας μια υπερβολική ανοχή (από αδιαφορία ή και από δειλία) μπροστά στην εγκληματικότητα και την παρανομία.
Και στη μία και στην άλλη περίπτωση χάνεται το μέτρο που πρέπει να τηρείται σε μια δημοκρατική και ειρηνική κοινωνία.
___________________________________________
Πηγή «Νομικά Νέα»
Επιστροφή


Συνδρομητές

ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΓΓΡΑΦΗ

Newsletters

Επιθυμώ να εγγραφώ στα Newsletters:
Ονοματεπώνυμο
Email
LawNews